Cevizi mobilyada değerli kılan ne?
Ceviz kerestesi sert ve yoğundur, lifleri sıktır ve cilalandığında pürüzsüz bir yüzey verir. Marangozların cevizi sevmesinin nedeni bu özelliklerin bir arada olmasıdır: sert olduğu için kolay çizilmez, sık lifli olduğu için temiz işlenir, cilayı iyi aldığı için yüzeyi yıllar içinde güzelleşir.
Rengi de ayırt edicidir. Gövdenin iç kısmı bitter çikolataya yakın koyu bir kahverengidir. Kabuğa yakın dış kısım ise krem rengindedir ve iki renk arasındaki sınır keskindir. Bir ceviz mobilyanın koyu yüzeyinde açık renkli bir şerit görüyorsanız, bu tahtanın dış kısmından kalan bölümdür.
Kereste için en çok iki ceviz türü yetiştirilir: Güneydoğu Avrupa’dan Asya’ya uzanan bölgede yaygın olan adi ceviz ile Kuzey Amerika’nın kara cevizi. Adi ceviz hem meyvesi hem de odunu için yetiştirilir; kara ceviz ise daha çok odunu için.
Adi ceviz ile kara ceviz nasıl ayrılır?
İki türün odunu birbirine benzer ama aralarında farklar vardır. Kara cevizin odunu genellikle adi cevizden daha koyudur. Adi cevizin odununda ise zaman zaman dalgalı desenli bölgeler görülür; ışık değiştikçe hareket ediyormuş gibi görünen bu desen, mobilyaya ayrı bir değer katar.
Kurutma biçimi de rengi değiştirir. Fırında kurutulan ceviz daha mat bir kahverengiye döner; havada kurutulan ceviz ise koyu, morumsu bir kahverengi alabilir. Aynı ağaçtan çıkan iki tahtanın farklı tonda olması bu yüzden şaşırtıcı değildir.
Ceviz diye anılan her ağaç aynı değerde değildir. Kül cevizi ve ona yakın bazı Asya türlerinin odunu daha yumuşak, daha kaba lifli, daha hafif ve daha açık renklidir. Ceviz diye satılan her mobilyanın aynı sertlikte olmamasının bir nedeni budur.
Cevizdeki desenler nereden gelir?
Cevizin en çok aranan desenleri, ağacın düz gövdesinden değil, dalların ayrıldığı yerlerden çıkar. Gövdenin çatallandığı noktadan kesilen tahtada lifler yön değiştirir ve tüy gibi açılan bir desen oluşur. Mobilya ustaları bu deseni özellikle arar.
Gövdedeki yumrular da ayrı bir kaynaktır. Ceviz yumrusundan kesilen ince kaplamalar, ağaç işlerinde en değerli kaplamalar arasında sayılır; mobilya ustaları ve lüks otomobil üreticileri bu kaplamayı sık kullanır. Yumrulardan ayrıca tornada kâse gibi parçalar çekilir.
Cevizin bir başka özelliği, lif yönünde sıkıştırmaya iyi dayanmasıdır. Bu yüzden yüzyıllardır av tüfeklerinin kundaklarında en çok tercih edilen ağaçlardan biri olmuştur. Ceviz ayrıca müzik aletlerinde ve org gövdelerinde de kullanılır.
Ceviz neden ele iz bırakır?
Ceviz toplarken eldiven takmayanlar ellerinin günlerce kahverengi kaldığını bilir. Cevizin yeşil dış kabuğunda ele kolayca geçen koyu bir boya vardır. Bu kabuktan elde edilen boya kumaşı, ipliği ve ahşabı sarımsı kahveden koyu kahveye kadar boyamak için kullanılır.
Taze kesilmiş ceviz odunu da ilk anda yeşilimsi görünebilir. Havayla temas edince bu renk kısa sürede kahverengiye döner. Yeni kesilmiş bir ceviz tahtanın birkaç gün içinde koyulaşması bu yüzdendir.
İkinci el bir mobilyada ceviz nasıl tanınır?
İkinci el bir mobilyanın ceviz olup olmadığını kesin olarak söylemek uzman işidir, ama birkaç şeye bakarak iyi bir tahmin yürütebilirsiniz.
Önce renge bakın. Koyu kahverengi bir yüzeyde, özellikle kenarlarda ya da tahtaların birleştiği yerlerde krem renkli şeritler görüyorsanız, bu cevizin açık renkli dış odunu olabilir. Sonra desene bakın: kapak ve çekmece önlerinde tüy gibi açılan ya da dalgalanan desenler cevizde sık görülür.
Ardından mobilyanın masif mi yoksa kaplama mı olduğunu anlamaya çalışın. Masif bir parçada desen üst yüzeyden yan yüzeye kesintisiz devam eder; köşede birleşen iki yüzeydeki lifler birbirini izler. Kaplamalı bir parçada desen yalnız üstteki ince tabakadadır; kenara baktığınızda altta başka bir malzeme görürsünüz. Ceviz kaplama da değerli olabilir, ama masif cevizle aynı şey değildir.
Gözünüzü eğitmenin en kolay yolu, bir marangozdan küçük bir ceviz parçası istemektir. Bu parçayı yanınızda götürüp mobilyanın yanına koyduğunuzda renk ve desen farkını hemen görürsünüz.
Ceviz mutfakta da kullanılır: ahşap kesme tahtası seçerken nelere bakılacağını ayrı bir yazıda anlattık. Topraktan gelen bir başka ev malzemesini merak ediyorsanız seramikteki sırrı anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Nasıl çalıştığımızı Editoryal İlkeler sayfamızda anlatıyoruz.
