El aleti nedir?
El aleti, motorla değil elle çalışan alettir. Anahtarlar, penseler, tornavidalar, testereler, eğeler, çekiçler, mengeneler, makaslar ve bıçaklar bu gruba girer; bahçe çatalı, budama makası ve tırmık da birer el aletidir. Şarjlı matkap gibi taşınabilir elektrikli aletler ise bu grubun dışında kalır.
Bu kategorilerin tamamını bir eve sığdırmak ne olanaklı ne gerekli. Ev işlerinin çoğu yedi aletle döner. Geri kalanlar ya özelleşmiş işler içindir ya da nadiren başvurulan aletlerdir. Başlangıçta yedi alet almak, hem bütçeyi hem saklama alanını korur. Mengene ve matkap ev içinde pek az işe denk gelir; eğe ve makas ise özelleşmiş kesim ya da aşındırma gerektiren durumlarda gerekebilir.
Yedi alet
Tornavida. Evin en sık başvurulan aletidir. Menteşe ayarı, mobilya montajı, priz kapağı değişimi — hepsi tornavidayla başlar. Tek bir düz ve tek bir yıldız tornavida, evin çoğu vidasını karşılar. Evde küçük bir onarım başlarken ilk uzanılan alet budur; çoğu iş de burada biter.
Penset. Bir parçayı sıkıca tutmak, bükmek ya da çekip çıkarmak için. Çivi artığını almak, somunu elle döndüremediğinizde tutmak, kısa kabloyu şekillendirmek gibi işlerde penset devreye girer. Penset, anahtarın giremediği dar boşluklarda da işe yarar; küçük bir parçayı yerden almak için parmak yetmediğinde de.
Anahtar. Somun ve civataları sıkmak ya da gevşetmek için. Evde musluk bağlantısı, mobilya ayakları, bisiklet tamiri gibi işlerde anahtar gerekir. Tek bir orta boy anahtar çoğu ev somununu kapsar. Daha küçük ya da daha büyük somunlar için ek anahtarlar sonra düşünülebilir; başlangıç setinde bir tane yeterlidir.
Çekiç. Vurucu aletler kategorisinde. Çivi çakmak, bir parçayı yerine oturtmak, sökme işini tamamlamak için. Çekiç, çiviyi sökerken de bir araç altında kullanılabilir — çivi başını pensetle tutup çekiçle çekmek gibi. Çekici tek başına değil, pensetle birlikte kullanmak ev işlerinin yarısını zaten çözer.
Testere. Ahşap bir profili kesmek, bir plastiği boyuna bölmek, bir boruyu kısaltmak için. Evde testereyi kullanma sıklığı düşüktür ama gerek olduğunda yerini tutmaz bir alet yoktur. Testere, bir dolapta yatay olarak saklanırsa yer kaplamaz; dikey koymak yerine bir rafın üstüne yatırın.
Bıçak. Paket açmaktan, kalın kâğıdı kesmeye, sünger boyuna bölmeye kadar evde en sık kullanılan kesme aletlerinden biridir. Bıçak, kesiciler kategorisinde sayılır. Ağzı köreldiğinde değiştirmek, aleti atmak yerine bir sonraki adımdır.
Klemens. Yapıştırıcı kururken iki parçayı bir arada tutmak, testere keserken tahtayı sabitlemek, bir onarım sırasında iki yüzeyi geçici olarak birleştirmek için. Klemens, mengene kategorisinin ev ölçeğindeki karşılığıdır; duvara ya da tezgaha sabitlenmez, elinizle açıp kapatırsınız. Bir tane klemens çoğu iş için yeter; iki tane, daha geniş parçalarda işe yarar.
Aletin tarihi ve bugünkü hâli
El aletleri, taş çağından beri insan elinde. O dönemde taş, çakma ve kesme işlerinde kullanılırdı. Tunç çağında bakır ve kalay alaşımları dökülerek aletler daha keskin ve daha sert hâle geldi. Demir çağında demir tunçun yerini aldı ve aletler daha dayanıklı oldu. Romalılar bu dönemde bugünkülerin benzeri aletler geliştirdi. Sanayi devriminden sonra aletlerin çoğu zanaatkârlar elinde değil fabrikalarda üretildi.
Bu tarihin ev içindeki karşılığı şudur: Bugün aldığınız bir tornavida ya da çekiç, biçim olarak eski çağlardakinin benzeridir. Değişen malzemedir ve üretim yöntemidir. Başlangıç setindeki yedi aletin her biri, uzun süre elinizde kalır; modası geçmiş bir alet yoktur. Yedi aleti seçerken, biçimi değil işlevi ön planda tutmak, gelecekteki kullanımı güvenceye alır.
Dar evde saklama
Küçük evde yedi aleti bir çekmeze ya da kutuya sığdırmak mümkündür. Çekiç, testere ve anahtar altta; tornavida, penset, bıçak ve klemens üstte olacak şekilde iki katmanlı bir düzen iş görür. Aletleri rafa dizmek yerine kutuda tutmak, hem tozdan korur hem de tek hareketle hepsine ulaşmayı sağlar. Kutunun içine bir bez parçası koymak, aletlerin birbirine çarpıp çizilmesini önler.
Balkon ya da dış mekan aleti kullanıyorsanız — budama makası gibi — onları içeri almak için ayrı bir bölme ayırmak yer kaplamaz. Dış mekan aletleri arasında bahçe çatalı, budama makası ve tırmık sayılır. Bu aletleri yedi aletin içine katmamak, ev içi işleri bahçe işlerinden ayırmak demektir. Ev aleti kutusu kuru iç mekanda; bahçe aleti balkonda ya da kapalı dolapta durabilir.
Başlangıç için bir adım
Alet almaya başlamadan önce, evde en sık yaptığınız üç işi bir kâğıda yazın. Menteşe sesini gidermek, bir raf takmak, musluğu sıkıştırmak — bu üç iş yedi aletin hangilerini öne çıkaracağını gösterir. Önce bu üçte geçen aletleri alın. Kalan dört aleti, ihtiyaç ortaya çıktığında ekleyin. Böylece set, kâğıttaki listeden değil, evin gerçek işlerinden doğar.
Bu aletlerle bakımını yapabileceğiniz bir mutfak eşyası için ahşap kesme tahtası seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Nasıl çalıştığımızı Editoryal İlkeler sayfamızda anlatıyoruz.
